در سال‌های اخیر، هوش مصنوعی مولد در حوزه‌های مختلفی وارد زندگی روزمره مردم شده و اکنون یک کاربرد غیرمنتظره دیگر هم به آن اضافه شده است: حمایت عاطفی و روانی. بر اساس یافته‌های پژوهشی، شمار قابل توجهی از شهروندان اسرائیل که با پریشانی عاطفی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، به چت‌جی‌پی‌تی مراجعه می‌کنند تا به نوعی گوش شنوا یا همراه دیجیتال داشته باشند.
موج رو به رشد استفاده از هوش مصنوعی در بحران‌های روانی
پژوهشگران در بررسی رفتار کاربران اسرائیلی پس از درگیری‌های اخیر و افزایش سطح استرس جمعی متوجه شدند که بسیاری افراد پیش از مراجعه به متخصصان سلامت روان، سراغ پلتفرم‌های هوش مصنوعی رفته‌اند. چت‌جی‌پی‌تی به‌عنوان ابزاری رایگان، شبانه‌روزی و بدون قضاوت، فضایی امن‌حس ایجاد می‌کند که کاربر در آن می‌تواند بدون ترس از قضاوت، افکار خود را بیان کند.
این روند درخور توجه است زیرا نشان می‌دهد فاصلهٔ میان فناوری و سلامت روان در حال کوتاه‌تر شدن است. افرادی که پیش‌تر شاید در صف انتظار برای روان‌درمانی می‌ماندند یا@WebServlet
مزایا و چالش‌های این رویکرد
البته این پدیده خالی از چالش نیست. چندین نکته کلیدی درباره استفاده از هوش مصنوعی به‌عنوان حامی عاطفی مطرح شده است:
- هوش مصنوعی جایگزین درمان حرفه‌ای نیست و پذیرش آن ممکن است زمان مراجعه به متخصص را به تعویق بیندازد.
- محدودیت‌هایی در تشخیص بحران‌های جدی روان‌شناختی وجود دارد؛ ممکن است چت‌جی‌پی‌تی علائم خطرناک را به درستی تشخیص ندهد.
- حریم خصوصی اطلاعات عاطفی کاربران و نحوه نگهداری داده‌های حساس مسألی است که نیازمند شفافیت بیشتر است.
- وابستگی به پاسخ‌های الگوریتمی ممکن است تعامل اجتماعی واقعی کاهش دهد.
آیندهٔ رابطهٔ انسان و هوش مصنوعی در سلامت روان
پژوهش اسرائیلی نشان می‌دهد که پذیرش هوش مصنوعی در حوزه بهداشت روان رو به رشد است و این تنها مختص کشور اسرائیل نیست؛ در بسیاری از کشورهای جهان هم روند مشاهده می‌شود. با این حال کارشناسان معتقدند که راهبرد بهینه، استفاده مکمل از هوش مصنوعی و متخصصان انسانی است نه جایگزینی یکی با دیگری.
هما در ادامه به رصد چگونگی تکامل این رابطه و پیامدهای آن بر جامعه خواهد پرداخت.
پرسش‌های پرتکرار
چرا مردم از هوش مصنوعی به‌جای روان‌درمانگر برای مسائل عاطفی کمک می‌گیرند؟
دلایل اصلی شامل در دسترس بودن شبانه‌روزی، رایگان بودن، نبود قضاوت و احساس حریم خصوصی بیشتر است. همچنین در برخی جوامع هزینه و فرهنگ استفاده از خدمات روان‌درمانی موانعی ایجاد می‌کند.
آیا هوش مصنوعی می‌تواند جایگزین روان‌درمانگر شود؟
خیر. متخصصان بهداشت روان تأکید دارند که هوش مصنوعی ابزاری مکمل است و نمی‌تواند جایگزین فرایند درمانی واقعی شود. افرادی که با پریشانی شدید دست‌وپنجه نرم می‌کنند باید حتماً با متخصص مشورت کنند.
