مطالعات نشان می‌دهد وقتی انسان‌ها رو در رو گفتگو می‌کنند، تقریباً نیمی از توجه آن‌ها به حرکات لب طرف مقابل جلب می‌شود. با این حال، ربات‌ها همچنان در حرکت دادن دهان خود به شکلی قانع‌کننده ناتوان بوده‌اند. اغلب پیشرفته‌ترین ربات‌های انسان‌نما نیز به حرکات خشک و اغراق‌آمیز لب، شبیه به یک عروسک خیمه‌شب‌بازی، محدود شده‌اند. این نقص بزرگ، یکی از دلایل اصلی پدیدهٔ «درهٔ وحشت» به شمار می‌رود.
چرا حرکت لب برای ربات‌ها این‌قدر حیاتی است؟
اهمیت حرکت لب تنها به زیبایی ظاهری محدود نیست. انسان‌ها به‌طور ذاتی به نشانه‌های غیرکلامی و حرکات ظریف عضلات صورت واکنش نشان می‌دهند. اشتباهات کوچک در حرکت لب، به‌سرعت توسط مغز ما شناسایی می‌شود و واکنش منفی ایجاد می‌کند. این حساسیت باعث شده حتی ربات‌هایی با قابلیت‌های حرکتی پیشرفته، از نظر تعامل اجتماعی شکست بخورند.
در تازه‌ترین دستاورد، تیمی از مهندسان کلمبیا در تاریخ ۱۵ ژانویه اعلام کردند که توانسته‌اند این مانع را از میان بردارند. یافته‌های آن‌ها در مجلهٔ Science Robotics منتشر شده است. ربات جدید این گروه با استفاده از ۲۶ موتور مجزای صورت، حرکات لب را نه از روی قوانین از پیش تعیین‌شده، بلکه از طریق مشاهده و یادگیری کشف کرده است.
یادگیری بدون برنامه‌ریزی؛ نوآوری اصلی
این ربات ابتدا با تماشای انعکاس خود در آینه، نحوهٔ کنترل چهره را فراگرفت. سپس ساعت‌ها ویدیوی گفتار و آواز انسان‌ها را در یوتیوب تماشا کرد تا الگوهای حرکتی لب را در زبان‌های مختلف یاد بگیرد. در نتیجه، این ربات می‌تواند کلمات را به چند زبان ادا کند و حتی آهنگی از نخستین آلبوم تولیدشده توسط هوش مصنوعی با نام «hello world_» را اجرا کند.
مهم‌ترین نکات این پژوهش:
- یادگیری حرکات لب به روش مشاهده‌ای و بدون برنامه‌ریزی صریح
- تطبیق حرکات لب با گفتار و آواز به زبان‌های گوناگون
- استفاده از ۲۶ موتور مستقل برای حالات چهره
- کاهش پدیدهٔ «درهٔ وحشت» در تعامل انسان و ربات
آیندهٔ ربات‌های اجتماعی
محققان معتقدند این پیشرفت می‌تواند نقطه‌عطفی برای عبور از درهٔ وحشت باشد. هرچند هنوز مسیر طولانی تا خلق ربات‌هایی با رفتار کاملاً طبیعی باقی است، اما یادگیری حرکات ظریف لب از روی داده‌های ویدیویی، گامی مهم در جهت ساخت ربات‌هایی است که انسان‌ها آن‌ها را موجوداتی قابل اعتماد و حتی هم‌حس بپندارند. این موفقیت نشان می‌دهد که هوش مصنوعی با استفاده از داده‌های واقعی می‌تواند ظریف‌ترین جنبه‌های رفتار اجتماعی را نیز بیاموزد.
پرسش‌های پرتکرار
چرا حرکات لب ربات‌ها این‌قدر اهمیت دارد؟
انسان‌ها هنگام گفت‌وگو حدود نیمی از توجه خود را به لب‌های طرف مقابل معطوف می‌کنند. حرکت نادرست یا غیرطبیعی لب باعث ایجاد حس ناخوشایند و تشدید پدیدهٔ «درهٔ وحشت» می‌شود.
ربات کلمبیا چگونه حرکات طبیعی لب را یاد گرفت؟
این ربات ابتدا با تماشای انعکاس خود در آینه نحوهٔ کنترل صورت را کشف کرد و سپس با مشاهدهٔ ساعت‌ها ویدیوی گفتار و آواز انسان در یوتیوب، الگوهای حرکتی لب را یاد گرفت، بدون آنکه به‌صورت صریح برنامه‌ریزی شده باشد.
