هوش مصنوعی مولد با وعدهٔ سرعت و کاهش هزینه، به‌سرعت راه خود را به دفاتر حقوقی باز کرده است؛ از خلاصه‌سازی پرونده‌های حجیم تا تنظیم پیش‌نویس لوایح و جست‌وجوی رویه‌های قضایی. اما نکتهٔ تازه این است که محرک اصلی این تحول دیگر صرفاً تمایل خود وکلا نیست؛ کارفرمایان‌اند که انتظار دارند خدمات حقوقی با کمک هوش مصنوعی سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر تحویل شود.
فشار کارفرمایان؛ موتور محرک پذیرش هوش مصنوعی
به گزارش لاء‌دات‌کام، سازمان‌ها و شرکت‌هایی که مشتری دفاتر حقوقی هستند، افزایش بهره‌وری را در قبوض وکالت جست‌وجو می‌کنند. پرسش آن‌ها روشن است: اگر یک ابزار هوش مصنوعی می‌تواند در چند دقیقه کاری را انجام دهد که پیش‌تر ساعت‌ها زمان می‌برد، چرا صورت‌حساب باید بر مبنای ساعات سنتی صادر شود؟ این انتظار، دفاتر حقوقی را در موقعیت دشواری قرار داده است؛ از یک سو باید پاسخ‌گوی مطالبهٔ صرفه‌جویی باشند و از سوی دیگر، کیفیت و دقت خدمات حقوقی را نباید قربانی سرعت کنند.
چالش راستی‌آزمایی؛ وقتی سرعت باید با دقت جمع شود
مسئلهٔ اصلی، اعتبارسنجی خروجی‌های هوش مصنوعی است. مدل‌های زبانی بزرگ گاهی اطلاعات نادرست یا حتی منابع جعلی تولید می‌کنند و در حوزهٔ حقوق، جایی که یک استناد نادرست می‌تواند اعتبار پرونده و آبروی وکیل را زیر سؤال ببرد، این خطاها بهایی سنگین دارند. در نتیجه وکلا ناچارند هر خروجی را بازبینی و راستی‌آزمایی کنند؛ فرایندی که بخشی از صرفه‌جویی زمانی وعده‌داده‌شده را از بین می‌برد.
بر این اساس، دفاتر حقوقی در حال شکل‌دادن به سازوکارهای داخلی برای مدیریت این چالش‌اند:
- تعیین سیاست‌های مکتوب برای استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در امور پرونده‌ها؛
- بازبینی انسانی اجباری همهٔ خروجی‌ها پیش از ارائه به کارفرما یا دادگاه؛
- آموزش وکلا و کارکنان دربارهٔ محدودیت‌ها و خطاهای مدل‌های زبانی؛
- شفاف‌سازی با کارفرما دربارهٔ نقش هوش مصنوعی در انجام کار و نحوهٔ محاسبهٔ حق‌الزحمه؛
- انتخاب ابزارهای تخصصی حقوقی که منابع مورد استناد را قابل ردیابی ارائه می‌دهند.
تعادل میان بهره‌وری و مسئولیت حرفه‌ای
آنچه از این روایت مهم برمی‌آید، جابه‌جایی پرسش اصلی صنعت حقوق است: قبلاً بحث بر سر «آیا باید از هوش مصنوعی استفاده کنیم؟» بود و اکنون گفتمان بر محور «چگونه خروجی آن را تضمین کنیم؟» می‌چرخد. دفاتری که بتوانند سازوکار راستی‌آزمایی سریع و قابل‌اعتماد بسازند، هم انتظار کارفرمایان برای صرفه‌جویی در زمان را پاسخ می‌دهند و هم مسئولیت حرفه‌ای خود را حفظ می‌کنند. در غیر این صورت، هر خطای تأییدنشده می‌تواند هزینه‌ای چند برابر صرفه‌جویی اولیه به همراه داشته باشد.
به نظر می‌رسد در آیندهٔ نزدیک صنعت حقوق، نه حذف وکیل توسط هوش مصنوعی، بلکه بازتعریف نقش او در دستور کار است: وکیلی که سرعت ابزارها را به خدمت می‌گیرد، اما دقت و پاسخ‌گویی نهایی همچنان بر عهدهٔ انسان باقی می‌ماند.
پرسش‌های پرتکرار
چرا دفاتر حقوقی تحت فشار برای استفاده از هوش مصنوعی هستند؟
کارفرمایان انتظار دارند با بهره‌گیری از هوش مصنوعی، زمان انجام کارهای حقوقی و در نتیجه هزینه‌های وکالت کاهش یابد؛ به همین دلیل دفاتر حقوقی ناچار به پذیرش این فناوری شده‌اند.
چالش اصلی دفاتر حقوقی در استفاده از هوش مصنوعی چیست؟
راستی‌آزمایی خروجی‌هاست؛ چون مدل‌های زبانی ممکن است اطلاعات نادرست یا منابع جعلی تولید کنند و در حوزهٔ حقوق، هر استناد نادرست می‌تواند پیامدهای حرفه‌ای جدی به همراه داشته باشد.
