در یک رأی تازه و بحث‌برانگیز، دادگاه کار بریتانیا اعلام کرده است کارمندی که خود را «انسانگرا» معرفی می‌کند، می‌تواند بنا بر باورهای فلسفی خود از انجام وظایف مبتنی بر هوش مصنوعی معاف شود. این حکم مرزهای میان اعتقادات شخصی و الزامات فناوری را در دنیای مدرن به چالش کشیده است.
جزئیات پرونده و حکم دادگاه
بر اساس اسناد منتشرشده، این کارمند معتقد بود استفاده از سامانه‌های هوش مصنوعی در فرایند تصمیم‌گیری، با کرامت انسانی و ارزش‌های انسان‌گرایانه او در تضاد است. او در شکایت خود توضیح داد که واگذار کردن قضاوت‌های انسانی به الگوریتم‌ها، معنای کار و اخلاق را تضعیف می‌کند.
دادگاه پس از بررسی مدارک، به این نتیجه رسید که انسانگرایی به‌عنوان یک نظام فکری منسجم، در ردیف باورهای محافظتشده قانونی قرار می‌گیرد. بر اساس این حکم، کارفرما مکلف است برای این کارمند، بدون استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی، امکان انجام کار را فراهم کند.
چرا انسانگرایی به‌عنوان یک «باور» پذیرفته شد؟
در قوانین برابری و ضدتبعیض، نه‌تنها ادیان، بلکه برخی مکاتب فلسفی و جهان‌بینی‌های جدی نیز به‌عنوان باور محافظتشده به رسمیت شناخته شده‌اند. دادگاه برای صدور این حکم، مشخصه‌های زیر را در نظر گرفت:
- این باور باید عمیق، جدی و مبتنی بر ارزش‌های معنادار باشد.
- باور باید در زندگی فرد نقش کلیدی و تعیین‌کننده داشته باشد.
- باید از انسجام منطقی و قابل فهم برخوردار باشد.
- باوری که به‌عنوان پایه اخلاقی رفتار انسان عمل کند، شایسته حمایت است.
در این پرونده، انسانگرایی به‌خوبی توانست این ویژگی‌ها را نشان دهد و دادگاه آن را معادل یک دین در زمینه معافیت‌های شغلی دانست.
پیامدهای حکم برای آینده هوش مصنوعی در محیط کار
این اولین موردی نیست که یک کارمند به دلایل اعتقادی از استفاده از هوش مصنوعی امتناع می‌کند، اما اولین باری است که چنین ادعایی در دادگاه موفق شده است. این حکم می‌تواند راه را برای سایر افرادی که به دلایل فلسفی یا دینی تمایلی به کار با فناوری‌های هوشمند ندارند، باز کند.
کارشناسان هشدار می‌دهند که شرکت‌ها باید پیش از پیاده‌سازی سیستم‌های هوش مصنوعی، سیاست‌های شفاف و منعطفی در مورد معافیت‌های احتمالی کارکنان طراحی کنند. در غیر این صورت، پرونده‌های مشابه می‌تواند بهره‌وری و برنامه‌های تحول دیجیتال را با چالش جدی مواجه کند.
پرسش‌های پرتکرار
آیا هر کارمندی می‌تواند به دلیل اعتقادات شخصی از استفاده از هوش مصنوعی سر باز زند؟
خیر، برای این کار باید باوری مستند و منسجم داشته باشید که در زمره باورهای فلسفی محافظتشده تحت قوانین برابری و ضدتبعیض قرار گیرد. هر پرونده بسته به شرایط خاص خودش بررسی می‌شود.
کارفرمایان چه اقداماتی باید انجام دهند تا از بروز اختلافات مشابه جلوگیری کنند؟
تدوین سیاست‌های روشن درباره استفاده از هوش مصنوعی، اطلاع‌رسانی شفاف به کارکنان و در نظر گرفتن راه‌حل‌های جایگزین برای افرادی که باورهای مخالف دارند، از جمله اقدامات پیشنهادی است.
