در دنیایی که هوش مصنوعی به بخش جدایی‌ناپذیر محیط‌های کاری تبدیل شده، برخی کارکنان به دلیل باورهای شخصی خود نمی‌خواهند از این فناوری استفاده کنند. دیوید دورمن، مدیر دانشگاه کنتاکی، موفق شده است معافیت مذهبی برای استفاده نکردن از هوش مصنوعی در محل کار دریافت کند؛ آن هم بدون اینکه لزوماً به خدا اعتقاد داشته باشد.
انسان‌گرایی چیست و چرا با هوش مصنوعی در تضاد است؟
دورمن یک انسان‌گراست؛ به این معنا که به جای تکیه بر باورهای دینی، بر ارزش‌های انسانی و شکوفایی فردی و جمعی تمرکز دارد. به گفته او، انسان‌گرایی مجموعه‌ای از باورها درباره تجربه بشری و نحوه تعامل انسان‌ها با جهان است و بر بهبود رفاه و شکوفایی افراد تأکید می‌کند.
او معتقد است استفاده از هوش مصنوعی در محل کار با این باورها در تضاد است. به نظر می‌رسد که این نگرانی، محدود به افراد مذهبی نیست و افرادی با جهان‌بینی‌های غیردینی نیز نسبت به تأثیر این فناوری بر کرامت انسانی حساس هستند.
نقش انجمن انسان‌گرای آمریکا در این معافیت
دورمن برای دریافت این معافیت، به انجمن انسان‌گرای آمریکا (AHA) مراجعه کرد. این نهاد غیرانتفاعی که به ترویج انسان‌گرایی سکولار می‌پردازد، به او در بررسی راه‌های قانونی برای محافظت در برابر اجبار به استفاده از هوش مصنوعی کمک کرد.
این پرونده نشان می‌دهد که در آمریکا، معافیت‌های مذهبی لزوماً به خداباوران اختصاص ندارد و باورهای غیردینی نیز می‌تواند مبنای حقوقی برای چنین درخواست‌هایی باشد.
پاپ لئو چهاردهم و نگرانی‌های مشترک درباره هوش مصنوعی
در همین راستا، پاپ لئو چهاردهم نیز هوش مصنوعی را تهدیدی برای کرامت انسانی خوانده و نسبت به پیامدهای آن هشدار داده است. هرچند منشأ این نگرانی‌ها متفاوت است، اما هر دو نشان می‌دهند که مسئله تأثیر هوش مصنوعی بر انسان، فراتر از مرزهای دین و مذهب است.
پیامدهای قانونی و اجتماعی این معافیت
دریافت چنین معافیتی می‌تواند الگویی برای سایر کارکنانی باشد که به دلایل اخلاقی یا فلسفی تمایلی به استفاده از هوش مصنوعی ندارند. با این حال، چالش‌های حقوقی نیز وجود دارد؛ از جمله:
- چگونگی مستندسازی باورهای غیردینی به عنوان مبنای معافیت
- تعادل میان حقوق کارکنان و نیازهای سازمانی
- احتمال سوءاستفاده از معافیت‌های مذهبی در محیط کار
- نیاز به بازنگری سیاست‌های شرکت‌ها در حوزه فناوری‌های جدید
به نظر می‌رسد که بحث درباره جایگاه هوش مصنوعی در محیط کار تازه آغاز شده است. پرونده دیوید دورمن می‌تواند نقطه شروعی برای گفت‌وگوی جدی‌تر درباره حقوق کارکنان در عصر اتوماسیون باشد.
پرسش‌های پرتکرار
آیا افراد بی‌خدا هم می‌توانند معافیت مذهبی برای استفاده نکردن از هوش مصنوعی بگیرند؟
بله، همان‌طور که پرونده دیوید دورمن نشان داد، در آمریکا باورهای انسان‌گرایانه و غیردینی نیز می‌تواند مبنای قانونی برای معافیت مذهبی باشد، مشروط بر اینکه مستند و جدی باشد.
چگونه کارکنان می‌توانند برای معافیت از استفاده از هوش مصنوعی اقدام کنند؟
آنها باید باورهای خود را به طور روشن مستند کنند و از نهادهای مرتبط مانند انجمن انسان‌گرای آمریکا مشاوره بگیرند. همچنین لازم است درخواست رسمی به کارفرما ارائه شود و دلایل اخلاقی یا فلسفی به دقت توضیح داده شود.
