اسپیس‌ایکس و شماری از شرکت‌های فعال در حوزه فضا، پروژه‌های بلندپروازانه‌ای را برای احداث دیتاسنترهای هوش مصنوعی در مدار زمین دنبال می‌کنند. با رشد بی‌سابقه تقاضای پردازش محاسباتی، ایده انتقال داده‌ها به فضا دیگر یک داستان علمی-تخیلی نیست؛ بلکه موضوعی جدی در صنعت فناوری شده است. خبرگزاری‌ها و منابع علمی از تلاش SpaceX برای تبدیل شدن به زیرساخت‌ساز اصلی اقتصاد فضایی خبر می‌دهند.
چرا دیتاسنترها به فضا می‌روند؟
دامنه جذابیت این ایده به انرژی خورشیدی بی‌پایان در فضا و حذف محدودیت‌های زمینی مانند زمین، آب و شبکه برق بازمی‌گردد. دیتاسنترهای زمینی با مصرف آب و برق بالا و اعتراض‌های ساکنان محلی مواجه هستند. در مقابل، دیتاسنترهای مداری می‌توانند از انرژی خورشیدی بدون وقفه استفاده کنند و فشار بر زیرساخت‌های زمینی را کاهش دهند.
همچنین سرمایه‌گذاران دیگر صرفاً روی پرتاب موشک شرط نمی‌بندند. عرضه اولیه سهام اسپیس‌ایکس این انتظار را ایجاد کرده که این شرکت بتواند هم‌زمان نقش راه‌آهن، شرکت برق و ارائه‌دهنده رایانش ابری اقتصاد نوین فضایی را ایفا کند.
چالش‌های سخت برای دیتاسنتر مداری
اما فاصله بین پرتاب ماهواره و راه‌اندازی زیرساخت صنعتی محاسباتی در مدار زمین بسیار زیاد است. فضا محیطی بی‌رحم برای تجهیزات الکترونیکی است:
- تابش پرتوهای کیهانی به مدارگردها و تراشه‌ها آسیب می‌رساند و عمر مفید سخت‌افزار را کاهش می‌دهد.
- در خلأ فضا، دفع حرارت تولیدشده توسط سرورها به‌طور شگفت‌آوری دشوار است و روش‌های خنک‌سازی مرسوم زمینی کارایی ندارند.
- تعمیر و نگهداری در مدار بسیار گران است و هر قطعی می‌تواند به فاجعه مالی تبدیل شود.
- زباله‌های فضایی در حال افزایش هستند و برخورد با آن‌ها یک تهدید جدی برای دیتاسنترها به حساب می‌آید.
- هزینه پرتاب هر پوند محموله همچنان بسیار بالا باقی مانده است.
آیا این رویا به واقعیت تبدیل می‌شود؟
با وجود این موانع، سرمایه‌گذاری‌ها و تحقیقات همچنان ادامه دارد. اسپیس‌ایکس تنها شرکتی نیست که به دنبال دیتاسنتر مداری است؛ اما محبوبیت و منابع مالی آن این پروژه را به یکی از محورهای اصلی گفتگو در صنعت تبدیل کرده است. سوال اساسی این است که آیا فناوری‌های آتی می‌توانند هزینه دسترسی به فضا و مقاوم‌سازی زیرساخت‌ها را به سطح اقتصادی برسانند یا نه. پاسخ به این پرسش، آینده محاسبات ابری و هوش مصنوعی را در دهه‌های آینده تعیین خواهد کرد.
پرسش‌های پرتکرار
چرا شرکت‌هایی مثل اسپیس‌ایکس دیتاسنتر هوش مصنوعی را به فضا می‌برند؟
چون تقاضای پردازش هوش مصنوعی به‌شدت افزایش یافته و دیتاسنترهای زمینی با محدودیت زمین، آب، برق و اعتراض‌های محلی مواجه‌اند. در فضا انرژی خورشیدی نامحدود است و وابستگی به زیرساخت‌های زمینی از بین می‌رود.
مهم‌ترین چالش‌های ساخت دیتاسنتر در فضا چیست؟
تابش پرتوهای مخرب به تجهیزات، دشواری دفع حرارت سرورها در خلأ، هزینه بالای تعمیر و نگهداری، خطر برخورد با زباله‌های فضایی و هزینه سنگین پرتاب محموله به مدار از مهم‌ترین چالش‌ها هستند.
